Skwer Ludzi ze Znakiem „P” leży na wrocławskim Ołbinie, między ulicami Nowowiejską, Bolesława Prusa i Ignacego Daszyńskiego. Można tu odpocząć na ławce, poćwiczyć na siłowni plenerowej albo rozpocząć spacer w stronę Parku Stanisława Tołpy. To także ważne miejsce pamięci. Na skwerze stoją dwa upamiętnienia związane z polskimi ofiarami II wojny światowej oraz harcerzami.
Gdzie znajduje się Skwer Ludzi ze Znakiem „P”?
Skwer znajduje się na Ołbinie, niedaleko centrum Wrocławia. Składa się z dwóch zielonych części, które rozdziela ulica Elizy Orzeszkowej.
Teren otaczają głównie:
- ulica Ignacego Daszyńskiego,
- ulica Bolesława Prusa,
- ulica Nowowiejska,
- zabudowania i droga po północno-zachodniej stronie.
Po drugiej stronie ulicy Nowowiejskiej zaczyna się Park Stanisława Tołpy. Skwer i park tworzą więc dłuższy pas zieleni między gęsto zabudowanymi ulicami Ołbina.
W nawigacji najlepiej wpisać: „Skwer Ludzi ze Znakiem P, Wrocław”. Można też kierować się w stronę skrzyżowania ulic Nowowiejskiej, Prusa i Orzeszkowej.
Kim byli Ludzie ze Znakiem „P”?
Ludźmi ze Znakiem „P” nazywano Polaków wywożonych podczas II wojny światowej na roboty przymusowe do III Rzeszy. Na ubraniach musieli nosić dobrze widoczną naszywkę z literą „P”. Litera pochodziła od niemieckiego słowa Polen.
Robotnicy nie mogli swobodnie decydować o swoim życiu. Byli dyskryminowani, pilnowani i zmuszani do ciężkiej pracy. Do Breslau, czyli ówczesnego Wrocławia, trafiali nie tylko mężczyźni, ale też kobiety i dzieci.
Pod koniec wojny część więźniów pracowała przy budowie barykad, umocnień i prowizorycznego pasa startowego w okolicy dzisiejszego placu Grunwaldzkiego.
Nazwa skweru nie jest więc przypadkowym określeniem. Przypomina o konkretnych osobach, które straciły wolność i zostały zmuszone do pracy na rzecz nazistowskich Niemiec.
Historia Skweru Ludzi ze Znakiem „P”
Pierwsze prace nad południową częścią dzisiejszego skweru prowadzono w latach 1905–1910. Teren urządzono około 1910 roku.
Przed 1945 rokiem plac nosił nazwę Ernest-Thälmann-Platz. Po wojnie był znany jako Skwer Ernesta Thälmanna.
Obecną nazwę nadała Rada Miejska Wrocławia 25 kwietnia 1992 roku. Miała ona przypominać o byłych robotnikach przymusowych oraz o działalności wrocławskiego Klubu Ludzi ze Znakiem „P”.
Klub działał przy Towarzystwie Miłośników Wrocławia. Tworzyły go osoby wywiezione w czasie wojny na roboty, które po 1945 roku zamieszkały we Wrocławiu lub w innych miejscowościach Dolnego Śląska.
Członkowie klubu zbierali wspomnienia świadków, organizowali uroczystości i opowiadali młodszym pokoleniom o wojennych losach Polaków.
Co znajduje się na skwerze?
Pomnik Ludzi ze Znakiem „P”
Najważniejszym obiektem na skwerze jest granitowy pomnik odsłonięty w 1996 roku. Upamiętnia polskie cywilne ofiary II wojny światowej, w tym ludzi wywiezionych i zmuszonych do pracy na rzecz III Rzeszy.
Pomnik ma prostą i surową formę. Umieszczona na nim litera „P” przypomina znak, który polscy robotnicy przymusowi musieli nosić na ubraniu.
Przy pomniku odbywają się uroczystości, spotkania z młodzieżą i składanie kwiatów. To spokojne miejsce, przy którym warto zatrzymać się choć na chwilę.
Kamień poświęcony harcerzom
Na skwerze stoi również kamień pamiątkowy z 1977 roku. Upamiętnia harcerzy i instruktorów poległych w walce o polskość Wrocławia.
Obelisk odsłonięto w 20. rocznicę powstania Hufca ZHP Wrocław–Śródmieście. Wykonał go wrocławski kamieniarz Tadeusz Hudziec. Przygotował kamień i tablicę bez wynagrodzenia.
Oba upamiętnienia odnoszą się do innych wydarzeń. Podczas spaceru warto więc podejść do każdego z nich i przeczytać umieszczone na nim napisy.
Jak wygląda skwer obecnie?
Skwer służy mieszkańcom na co dzień. Można tu usiąść, przejść na skróty między ulicami, spotkać się ze znajomymi albo poćwiczyć.
Na jego terenie znajdują się:
- alejki spacerowe,
- ławki,
- kosze na śmieci,
- oświetlenie,
- siłownia plenerowa,
- pawilon gastronomiczny,
- pomniki i inne elementy małej architektury.
W 2020 roku odnowiono część skweru w ramach Wrocławskiego Budżetu Obywatelskiego. Wyremontowano jeden z placów, zamontowano sprzęt do ćwiczeń, ustawiono dodatkowe ławki i kosze. Powstały też dwa ogrody deszczowe obsadzone bylinami.
Nie jest to duży park, po którym spaceruje się przez kilka godzin. Skwer lepiej sprawdza się jako miejsce krótkiego odpoczynku, przystanek na trasie po Ołbinie albo spokojna przestrzeń związana z historią miasta.
Czy warto odwiedzić Skwer Ludzi ze Znakiem „P”?
Warto tu przyjść przede wszystkim ze względu na historię. Skwer przypomina, że wojenny Wrocław nie był wyłącznie twierdzą i miejscem walk. W mieście działały też obozy i liczne miejsca, w których wykorzystywano robotników przymusowych.
Wizyta może zainteresować szczególnie:
- osoby poznające historię Wrocławia,
- mieszkańców Ołbina,
- uczniów i grupy szkolne,
- osoby szukające spokojnego miejsca wśród zieleni,
- turystów omijających najbardziej zatłoczone trasy.
Obejście skweru i zobaczenie pomników zajmuje zwykle kilkanaście minut. Na spokojny spacer, odpoczynek i przejście do Parku Tołpy warto przeznaczyć około 30–60 minut. To tylko orientacyjny czas.
Jak dojechać?
Skwer leży w dobrze skomunikowanej części Śródmieścia. W pobliżu znajdują się ulice Nowowiejska, Bolesława Prusa i Ignacego Daszyńskiego, po których kursuje komunikacja miejska.
Trasy autobusów i tramwajów mogą się zmieniać z powodu remontów lub czasowych objazdów. Przed wyjazdem najlepiej sprawdzić połączenie w aplikacji albo oficjalnym planerze podróży.
Jako cel można ustawić okolice ulic:
- Nowowiejskiej,
- Bolesława Prusa,
- Elizy Orzeszkowej,
- Ignacego Daszyńskiego.
Z centrum Wrocławia da się również dojść pieszo lub dojechać rowerem. Skwer nie leży przy samym Rynku, ale nadal znajduje się blisko śródmiejskiej zabudowy.
Praktyczne informacje przed wizytą
Wstęp: bezpłatny.
Rodzaj miejsca: publiczny teren zielony i miejsce pamięci.
Najlepsza pora na wizytę: dzień albo wczesny wieczór. Przy dobrym świetle łatwiej przeczytać napisy na pomnikach.
Czas wizyty: około 15 minut na zobaczenie samych pomników lub do godziny, gdy spacer połączysz z odpoczynkiem.
Dla dzieci: skwer może być częścią rodzinnego spaceru. Nie jest jednak typowym placem zabaw, bo jego ważną częścią są pomniki poświęcone ofiarom wojny.
Dla seniorów: na skwerze są ławki i urządzenia siłowni plenerowej. Część z nich zamontowano z myślą o starszych mieszkańcach.
Z psem: można tu spacerować z psem. Trzeba jednak prowadzić zwierzę zgodnie z miejskimi zasadami i po nim posprzątać.
Toaleta: oficjalny opis skweru nie potwierdza, że na jego terenie znajduje się publiczna toaleta. Warto o tym pamiętać przed dłuższym spacerem.
Co zobaczyć w pobliżu?
Park Stanisława Tołpy
Po zobaczeniu skweru można przejść do Parku Stanisława Tołpy. Znajduje się on po drugiej stronie ulicy Nowowiejskiej. Oba tereny tworzą zielony ciąg przecinający zabudowę Ołbina.
Park Tołpy jest większy i lepiej nadaje się na dłuższy odpoczynek. Dobry plan to najpierw zobaczyć pomniki na skwerze, a później przejść alejkami parku.
Zabudowa Ołbina
Wokół skweru stoją kamienice z różnych okresów. Widać tu zwarte pierzeje ulic, zdobione elewacje i niewielkie tereny zielone wciśnięte między budynki. To charakterystyczny obraz Ołbina.
Spacer można poprowadzić ulicami Prusa, Nowowiejską i Orzeszkowej. Po drodze warto zwrócić uwagę na balkony, bramy, rzeźbione detale i stare fasady kamienic.
Miejsca związane z robotnikami przymusowymi
Skwer może być początkiem dłuższej trasy po miejscach związanych z pracą przymusową we Wrocławiu. Tablice i inne upamiętnienia znajdują się między innymi przy ulicach Haukego-Bosaka i Mickiewicza oraz na terenach dawnych zakładów przemysłowych.
Miejsca te są rozrzucone po różnych częściach miasta, dlatego trasę najlepiej przygotować wcześniej.
Jak zachować się przy pomnikach?
Skwer jest zwykłą miejską przestrzenią, ale znajdujące się na nim pomniki upamiętniają ofiary wojny. Warto zachować przy nich spokój i szacunek.
Nie należy wchodzić na monumenty, niszczyć ich ani zostawiać w pobliżu śmieci.
Zdjęcia na prywatny użytek można robić. Lepiej jednak unikać póz i zachowań, które mogłyby zostać odebrane jako lekceważenie upamiętnionych osób.
Najważniejsze informacje
- Skwer Ludzi ze Znakiem „P” leży na Ołbinie, między ulicami Nowowiejską, Prusa i Daszyńskiego.
- Jego nazwa przypomina o Polakach wywożonych podczas II wojny światowej na roboty przymusowe.
- Na skwerze stoją dwa upamiętnienia: pomnik cywilnych ofiar wojny oraz kamień poświęcony harcerzom i instruktorom.
- Są tu alejki, ławki i siłownia plenerowa.
- Warto połączyć wizytę ze spacerem po pobliskim Parku Stanisława Tołpy.
- Wstęp jest bezpłatny.
- Na zobaczenie samego skweru wystarczy kilkanaście minut, ale spacer po okolicy może zająć około godziny.
FAQ
Co oznacza litera „P” w nazwie skweru?
Litera „P” pochodzi od niemieckiego słowa Polen. Podczas II wojny światowej takim znakiem oznaczano Polaków wywożonych na roboty przymusowe do III Rzeszy.
Gdzie dokładnie znajduje się Skwer Ludzi ze Znakiem „P”?
Skwer znajduje się na wrocławskim Ołbinie, w pobliżu ulic Nowowiejskiej, Bolesława Prusa, Elizy Orzeszkowej i Ignacego Daszyńskiego.
Czy wstęp na skwer jest płatny?
Nie. Skwer jest ogólnodostępnym miejskim terenem zielonym.
Jakie pomniki znajdują się na skwerze?
Na skwerze stoi Pomnik Ludzi ze Znakiem „P” z 1996 roku oraz kamień pamiątkowy z 1977 roku. Kamień poświęcono harcerzom i instruktorom walczącym o polskość Wrocławia.
Czy na skwerze można ćwiczyć?
Tak. Na części skweru znajduje się siłownia plenerowa. Plac ze sprzętem do ćwiczeń odnowiono w ramach inwestycji zakończonej w 2020 roku.
Z czym połączyć wizytę?
Po wizycie na skwerze warto przejść do Parku Stanisława Tołpy albo pospacerować ulicami Ołbina i obejrzeć okoliczne kamienice.
