Dom handlowy braci Barasch stoi przy Rynku 31/32 we Wrocławiu. Secesyjny gmach powstał na początku XX wieku dla żydowskich przedsiębiorców Artura i Georga Baraschów. Dziś działa w nim Dom Handlowy Feniks. Dawniej nad narożną wieżą znajdował się ogromny, podświetlany globus, który był jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów w centrum miasta. Fasadę można oglądać bezpłatnie podczas spaceru po Rynku.
Gdzie znajduje się dom handlowy braci Barasch?
Dawny dom towarowy braci Barasch znajduje się przy Rynku 31/32 we Wrocławiu, w pobliżu ulicy Szewskiej i Kurzego Targu. Obecnie działa jako Dom Handlowy Feniks.
Budynek stoi w samym centrum, dlatego łatwo zobaczyć go podczas zwiedzania Starego Miasta. Kilka kroków dalej znajdują się:
- wrocławski Ratusz,
- pręgierz,
- kościół św. Marii Magdaleny,
- ulica Szewska,
- plac Solny,
- zabytkowe kamienice Rynku.
Najlepszy widok na główną fasadę rozciąga się z centralnej części Rynku. Warto też podejść od strony Kurzego Targu. Z tej perspektywy dobrze widać narożną wieżę i boczną część budynku.
Historia domu handlowego braci Barasch
Kim byli bracia Barasch?
Artur i Georg Barasch byli żydowskimi kupcami, którzy prowadzili sieć sklepów i domów towarowych. Ich firmy działały między innymi na Śląsku, w Brandenburgii, Bawarii i Prusach Wschodnich.
Wrocławski budynek miał być wizytówką rodzinnego przedsiębiorstwa. Nie przypominał małego sklepu z ladą i kilkoma półkami. Klient mógł znaleźć w nim wiele grup produktów, przejść między piętrami windą, obejrzeć towary w dużych witrynach, a przy okazji odpocząć w kawiarni.
Na początku XX wieku taki sposób robienia zakupów był nowością. Dom towarowy nie służył wyłącznie sprzedaży. Miał zachwycać rozmachem i zachęcać ludzi do spędzania w nim czasu.
Kiedy powstał budynek?
Gmach zbudowano w latach 1902–1904. W części opracowań pojawia się nieco krótszy okres, obejmujący lata 1903–1904. Projekt przygotował architekt Georg Schneider.
Pierwsi klienci weszli do środka na początku października 1904 roku. Jako datę otwarcia podaje się 3 lub 4 października.
Aby wznieść tak duży obiekt, połączono kilka sąsiadujących działek. Wcześniejsze kamienice rozebrano, a w ich miejscu powstał wielopiętrowy kompleks handlowy zajmujący sporą część kwartału.
Dlaczego dom towarowy był wyjątkowy?
Elektryczne windy, centralne ogrzewanie i mechaniczna wentylacja robiły wtedy duże wrażenie. Budynek miał też oświetlenie elektryczne, przeszklone dziedzińce, sale kawiarniane, ogród zimowy oraz atelier fotograficzne.
Wnętrza urządzono z rozmachem. Pojawiły się w nich:
- duże lustra,
- płaskorzeźby,
- ozdobne balustrady,
- secesyjne dekoracje,
- szerokie klatki schodowe,
- efektowne witryny.
Klienci mogli kupić w jednym miejscu ubrania, żywność, wyposażenie domu i przedmioty codziennego użytku. Było wygodnie i nowocześnie. Z tego powodu obiekt bywał nazywany „pałacem handlu”.
Słynny globus na dachu
Ogromny szklany globus był symbolem domu handlowego Baraschów. Umieszczono go nad narożną wieżą, a po zmroku podświetlano. Miał około 6,5 metra wysokości, więc trudno było go przeoczyć.
Globus pełnił kilka funkcji. Ozdabiał budynek, reklamował dom towarowy i pomagał odnaleźć go wśród zabudowy centrum. Był widoczny z daleka.
Nie zachował się do dziś. Usunięto go podczas przebudowy przeprowadzonej na przełomie lat 20. i 30. XX wieku. Możliwe, że wcześniej uszkodził go piorun. Podczas modernizacji zmieniono również fasadę od strony Rynku. Część dużych przeszkleń zastąpiły regularne rzędy okien, a cały front stał się znacznie prostszy.
Brak globusa to dziś najbardziej widoczna różnica między dawnymi zdjęciami a obecnym wyglądem Feniksa.
Co stało się z rodziną Baraschów?
Po przejęciu władzy przez nazistów żydowscy przedsiębiorcy spotykali się z coraz większą presją. Ograniczano im możliwość prowadzenia firm, odbierano majątek i zmuszano do sprzedaży przedsiębiorstw.
Rodzina Baraschów wycofała się z działalności i opuściła Niemcy. W 1936 roku udziały w domu towarowym wraz z jego wyposażeniem sprzedano niemieckim kupcom. Nie była to zwykła transakcja biznesowa, lecz część prowadzonej przez nazistów polityki usuwania Żydów z życia gospodarczego.
Historia tego miejsca nie opowiada więc wyłącznie o handlu i architekturze. Przypomina też o losach żydowskich mieszkańców przedwojennego Wrocławia.
Dom handlowy podczas wojny i po 1945 roku
Podczas walk o Wrocław pod koniec II wojny światowej budynek został uszkodzony. Nie zniszczono go jednak całkowicie, dlatego po wojnie można było rozpocząć odbudowę.
Handel wznowiono już w 1946 roku, choć początkowo działała tylko część obiektu. Później gmach wielokrotnie remontowano i dostosowywano do nowych potrzeb.
W 1965 roku otrzymał nazwę Spółdzielczy Dom Handlowy Feniks. Nazwa dobrze pasowała do jego historii. Budynek przetrwał wojnę, został odbudowany i ponownie zaczął służyć mieszkańcom miasta.
Architektura dawnego domu Baraschów
Secesja połączona z wygodą
Secesyjne dekoracje miały przyciągać wzrok, ale projektanci myśleli również o wygodzie klientów. Duże okna wpuszczały do środka światło. Witryny pozwalały dobrze pokazać towary, a windy i klatki schodowe ułatwiały poruszanie się między piętrami.
Budynek zajmuje sporą część kwartału. Jego główna elewacja wychodzi na Rynek, natomiast narożna wieża jest najlepiej widoczna od strony Kurzego Targu.
Pierwotna wersja była znacznie bardziej ozdobna. Dzisiejsza fasada wygląda spokojniej, ponieważ podczas kolejnych przebudów usunięto część dekoracji i zmieniono układ okien.
Co zachowało się do dziś?
Mimo zmian w bryle nadal można rozpoznać:
- masywną narożną wieżę,
- kamienne okładziny,
- wysokie okna,
- ozdobne obramienia,
- miedziane fragmenty dachu,
- dużą bryłę dawnego domu towarowego.
Obiekt jest zabytkiem i podlega ochronie konserwatorskiej.
Czy można zwiedzić dom handlowy braci Barasch?
Feniks nie jest muzeum. Nie ma tu stałej wystawy ani wyznaczonej trasy prowadzącej przez historyczne wnętrza. Budynek nadal pełni funkcję handlową i usługową.
Fasadę można oglądać bezpłatnie o dowolnej porze. Wejście do ogólnodostępnej części domu handlowego również nie wymaga biletu, ale zależy od godzin otwarcia budynku i działających w nim lokali.
Przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny pracy. Sklepy, punkty usługowe i ich godziny mogą się zmieniać.
Ile czasu przeznaczyć na wizytę?
Na obejrzenie fasady wystarczy około 10–20 minut. Więcej czasu przyda się, gdy planujesz:
- obejść budynek z kilku stron,
- zobaczyć narożną wieżę,
- porównać obecną fasadę ze starymi fotografiami,
- wejść do środka,
- połączyć wizytę ze spacerem po Rynku.
Na spokojne obejrzenie budynku z zewnątrz i krótkie wejście do środka warto przeznaczyć około 30–45 minut.
Jak dojechać?
Najłatwiej dotrzeć komunikacją miejską w okolice ulicy Szewskiej, Kazimierza Wielkiego albo placu Dominikańskiego. Z przystanku trzeba przejść kilka minut pieszo.
Samochód lepiej zostawić poza ścisłym Rynkiem. W centrum obowiązują ograniczenia ruchu, a znalezienie wolnego miejsca parkingowego może być trudne. Spacer z pobliskiego parkingu zwykle okazuje się wygodniejszy niż próba podjechania pod sam budynek.
Trasy tramwajów i autobusów mogą zmieniać się podczas remontów, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne połączenia.
Co warto zobaczyć w pobliżu?
Wizytę przy dawnym domu Baraschów można połączyć z krótkim spacerem po centrum:
- Zacznij przy wrocławskim Ratuszu.
- Obejrzyj główną fasadę Feniksa od strony Rynku.
- Przejdź na Kurzy Targ i zobacz narożną wieżę.
- Podejdź do kościoła św. Marii Magdaleny.
- Przejdź ulicą Szewską.
- Wróć na Rynek przez plac Solny.
Miłośnicy dawnej architektury handlowej mogą później odwiedzić Renomę, czyli dawny dom towarowy Wertheim. Oba budynki powstały w innych okresach i pokazują, jak zmieniał się wygląd dużych sklepów w pierwszej połowie XX wieku.
Praktyczne informacje
Adres: Rynek 31/32, Wrocław
Obecna nazwa: Dom Handlowy Feniks
Rodzaj obiektu: zabytkowy budynek handlowo-usługowy
Wstęp: bezpłatny
Czas oglądania fasady: około 10–20 minut
Czas wizyty z wejściem do środka: około 30–45 minut
Najlepszy widok: centralna i wschodnia część Rynku
Godziny otwarcia: warto sprawdzić przed wizytą
Dostępność: może różnić się zależnie od piętra i działających lokali
Najważniejsze informacje
- Dom handlowy braci Barasch stoi przy Rynku 31/32 we Wrocławiu.
- Budynek powstał na początku XX wieku.
- Zaprojektował go Georg Schneider.
- Był jednym z najnowocześniejszych domów towarowych w ówczesnym Wrocławiu.
- Jego symbolem był ogromny, podświetlany globus.
- Globus usunięto podczas przebudowy na przełomie lat 20. i 30.
- W latach 30. rodzina Baraschów straciła przedsiębiorstwo w wyniku nazistowskich prześladowań.
- Po wojnie budynek odbudowano i ponownie otwarto dla klientów.
- Dziś działa jako Dom Handlowy Feniks.
- Nie jest muzeum, ale można bezpłatnie obejrzeć fasadę i wejść do dostępnej części handlowej.
FAQ
Gdzie dokładnie stoi dom handlowy braci Barasch?
Budynek znajduje się przy wschodniej pierzei wrocławskiego Rynku, pod adresem Rynek 31/32. Stoi przy narożniku Kurzego Targu, niedaleko ulicy Szewskiej.
Jak obecnie nazywa się dawny dom Baraschów?
Obecnie działa jako Dom Handlowy Feniks.
Kiedy otwarto dom handlowy braci Barasch?
Pierwsi klienci weszli do środka na początku października 1904 roku. W opracowaniach pojawiają się dwie daty: 3 października jako dzień przyjęcia pierwszych klientów i 4 października jako dzień oficjalnego otwarcia.
Czy na budynku nadal znajduje się słynny globus?
Nie. Szklany globus usunięto podczas przebudowy na przełomie lat 20. i 30. XX wieku.
Czy zwiedzanie budynku jest płatne?
Nie. Obejrzenie fasady i wejście do ogólnodostępnej części handlowej nie wymaga biletu. Nie ma jednak stałej trasy muzealnej prowadzącej przez historyczne wnętrza.
Czy warto zobaczyć dawny dom handlowy Baraschów?
Tak. Budynek stoi przy jednej z najczęściej odwiedzanych części wrocławskiego Rynku, więc łatwo uwzględnić go w planie spaceru. To ciekawy przykład architektury handlowej początku XX wieku i miejsce związane z historią żydowskich przedsiębiorców przedwojennego Wrocławia.
