Cerkiew katedralna Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy znajduje się przy ul. św. Mikołaja 40, niedaleko wrocławskiego Rynku. Gotycki budynek przez wieki służył katolikom i protestantom, a dziś jest prawosławną katedrą diecezji wrocławsko-szczecińskiej. W środku można zobaczyć ikonostas, ikony oraz malowidła związane z Jerzym Nowosielskim. To czynna świątynia, dlatego przed wizytą warto sprawdzić, czy danego dnia można wejść do wnętrza.
Gdzie znajduje się cerkiew katedralna Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy?
Cerkiew mieści się przy ul. św. Mikołaja 40 we Wrocławiu, na zachodnim skraju Starego Miasta. Z Rynku można dojść do niej pieszo w około 10–15 minut.
Świątynia należy do najważniejszych zabytków Dzielnicy Czterech Wyznań. Na niewielkim obszarze znajdują się cztery obiekty związane z różnymi religiami:
- prawosławny sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy,
- ewangelicki kościół Opatrzności Bożej,
- katolicki kościół św. Antoniego z Padwy,
- synagoga Pod Białym Bocianem.
Dzieli je zaledwie kilka minut spaceru. Dzięki temu podczas jednej wycieczki można zobaczyć miejsca związane z prawosławiem, katolicyzmem, protestantyzmem i judaizmem. Ta część miasta dobrze pokazuje, jak różnorodna była historia Wrocławia.
Cerkiew, sobór czy katedra – której nazwy używać?
Obiekt przy ul. św. Mikołaja bywa nazywany cerkwią katedralną, katedrą prawosławną albo soborem Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy. Każde z tych określeń jest spotykane i odnosi się do tej samej świątyni.
Cerkiew to świątynia należąca do Kościoła wschodniego. Słowem „sobór” określa się z kolei ważną świątynię prawosławną, często będącą siedzibą biskupa. Wrocławski sobór pełni funkcję katedry diecezji wrocławsko-szczecińskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Można też spotkać dwie wersje nazwy: „Bogarodzicy” i „Bogurodzicy”. Oba słowa odnoszą się do Matki Bożej. Najczęściej używana oficjalna nazwa brzmi: Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy.
Historia cerkwi katedralnej we Wrocławiu
Zanim w budynku powstała prawosławna cerkiew, przez setki lat służył on innym wspólnotom. Początkowo w tym miejscu stała katolicka kaplica cmentarna. Spłonęła w 1400 roku, a później zastąpił ją kościół św. Barbary.
Gotycką świątynię wzniesiono w XV wieku. W 1526 roku, podczas reformacji, przejęli ją protestanci. Kościół przez ponad 400 lat służył wrocławskiej wspólnocie ewangelickiej.
Największe zniszczenia przyniosła II wojna światowa. Budynek został poważnie uszkodzony i przez pewien czas pozostawał ruiną. Jego ówczesny wygląd można zobaczyć w filmie Andrzeja Wajdy „Popiół i diament”.
To właśnie w zniszczonym kościele św. Barbary nakręcono scenę spotkania Maćka Chełmickiego i Krystyny. Bohaterowie rozmawiają obok odwróconej figury Chrystusa. Dziś trudno rozpoznać to miejsce, bo świątynia została odbudowana i ma zupełnie inne wnętrze.
W czerwcu 1963 roku budynek przekazano Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu. Od tego czasu stopniowo przystosowywano go do potrzeb liturgii prawosławnej. Pojawił się ikonostas, ikony, nowe dekoracje oraz przestrzeń przeznaczona do odprawiania nabożeństw.
Co warto zobaczyć w cerkwi?
Gotycka bryła dawnego kościoła św. Barbary
Już z zewnątrz widać, że nie jest to typowa cerkiew z kopułami i charakterystycznymi, cebulastymi hełmami. Budynek przypomina średniowieczny kościół, ponieważ właśnie w tym celu został wzniesiony.
Czerwone cegły, wysokie okna, stromy dach i masywne ściany nadają mu surowy, gotycki wygląd. Uwagę zwraca również asymetryczna fasada z jedną ukończoną wieżą.
Zewnętrzna forma świątyni pozostała związana z zachodnim chrześcijaństwem. Dopiero wnętrze pokazuje, że obecnie jest to miejsce kultu prawosławnego. To połączenie dwóch tradycji sprawia, że budynek wyróżnia się na tle innych zabytków Wrocławia.
Ikonostas
Najważniejszym elementem wnętrza jest ikonostas. To ozdobna ściana wypełniona ikonami, która oddziela przestrzeń przeznaczoną dla wiernych od części ołtarzowej.
Ikonostas nie służy jedynie jako dekoracja. Każda ikona, drzwi i przejście mają swoje miejsce oraz znaczenie podczas nabożeństwa.
W jego centralnej części znajdują się carskie wrota. Mogą przechodzić przez nie wyłącznie duchowni i tylko w określonych momentach liturgii. Zwiedzający nie powinni zbliżać się do przestrzeni ołtarzowej ani próbować przechodzić na drugą stronę ikonostasu.
Ikony i malowidła
Ikony w tradycji prawosławnej nie są zwykłymi obrazami religijnymi. Pomagają wiernym w modlitwie i kierują ich uwagę ku rzeczywistości duchowej. Często przedstawiają Chrystusa, Matkę Bożą, świętych oraz sceny biblijne.
Warto zwrócić uwagę nie tylko na przedstawione postacie, ale też na układ ikon, ich kolory oraz charakterystyczne złote tło. Dla osoby, która wcześniej nie była w cerkwi, wnętrze może wyglądać zupełnie inaczej niż wyposażenie kościoła katolickiego.
Szczególnie cenne są prace związane z Jerzym Nowosielskim, jednym z najbardziej znanych polskich twórców sztuki sakralnej XX wieku. Artysta pracował w świątyni w latach 60. XX wieku razem z Adamem Stalony-Dobrzańskim.
Nowosielski wykonał między innymi freski w kaplicy Świętego Krzyża, urządzonej w dawnej zakrystii. Jego styl łatwo rozpoznać po uproszczonych postaciach, mocnych konturach i wyrazistych kolorach.
Malowidła wymagają regularnej ochrony. W świątyni prowadzone są więc prace konserwatorskie, które obejmują zarówno dekoracje, jak i ceglane ściany budynku.
Czy można wejść do cerkwi katedralnej we Wrocławiu?
Cerkiew jest przede wszystkim miejscem modlitwy. Nie działa jak muzeum z kasą i stałymi godzinami zwiedzania.
Wejście do środka może być możliwe przed nabożeństwem, w jego trakcie albo podczas wydarzeń religijnych i kulturalnych. Nie oznacza to jednak, że drzwi pozostają otwarte przez cały dzień.
Dostępność wnętrza zależy między innymi od:
- godzin nabożeństw,
- kalendarza świąt prawosławnych,
- uroczystości parafialnych,
- prac konserwatorskich,
- wydarzeń organizowanych w świątyni.
Przed wyjściem dobrze sprawdzić aktualne komunikaty parafii. Można też skontaktować się z nią telefonicznie. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której po przyjeździe okaże się, że wnętrze jest zamknięte albo trwa zamknięta uroczystość.
Jak zachować się podczas zwiedzania cerkwi?
Do cerkwi mogą wejść osoby innych wyznań oraz niewierzące. Trzeba tylko pamiętać, że nie jest to zwykła atrakcja turystyczna. W środku mogą znajdować się osoby, które przyszły się pomodlić.
Podczas wizyty warto przestrzegać kilku prostych zasad:
- zachować ciszę,
- wyciszyć telefon,
- nie przeszkadzać uczestnikom nabożeństwa,
- nie dotykać ikon i wyposażenia,
- nie wchodzić do części ołtarzowej,
- nie przechodzić przez carskie wrota,
- przed zrobieniem zdjęcia poprosić o zgodę,
- założyć schludny strój odpowiedni do miejsca sakralnego.
Gdy trwa nabożeństwo, najlepiej stanąć z tyłu. Można spokojnie obserwować liturgię, o ile nie utrudnia się przejścia i nie zwraca na siebie uwagi.
W cerkwiach często znajduje się niewiele ławek. Nie jest to brak wyposażenia. W tradycji prawosławnej wierni przez dużą część nabożeństwa stoją.
Nabożeństwo prawosławne – czego może spodziewać się turysta?
Pierwsza wizyta na prawosławnym nabożeństwie może być ciekawym doświadczeniem. Liturgia różni się od mszy odprawianej w kościele katolickim.
Dużą rolę odgrywają śpiew, kadzidło, ikony oraz gesty wykonywane przez duchownych i wiernych. Muzyka liturgiczna zazwyczaj rozbrzmiewa bez instrumentów. Śpiewa chór albo wybrane osoby uczestniczące w nabożeństwie.
Liturgia może trwać dość długo. Wierni wykonują znak krzyża, kłaniają się i podchodzą do ikon. Turysta nie musi powtarzać tych gestów. Wystarczy, że zachowa ciszę i uszanuje zasady obowiązujące w świątyni.
Podczas Eucharystii do komunii przystępują prawosławni wierni, którzy odpowiednio się przygotowali. Osoby odwiedzające cerkiew turystycznie powinny wtedy pozostać na swoim miejscu.
Jak dojechać do cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy?
Położenie w centrum miasta sprawia, że do cerkwi łatwo dojść pieszo. Spacer z Rynku zajmuje kilkanaście minut, a po drodze można zobaczyć ulicę Ruską, plac Solny oraz inne zabytki Starego Miasta.
W pobliżu kursują również tramwaje i autobusy. Pomocne mogą być przystanki znajdujące się w rejonie:
- placu Jana Pawła II,
- ulicy Ruskiej,
- Rynku,
- Narodowego Forum Muzyki.
Trasy komunikacji miejskiej czasem się zmieniają, szczególnie podczas remontów. Przed wyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne połączenie w aplikacji lub internetowym planerze podróży.
Samochodem również można dojechać w okolice cerkwi, ale znalezienie wolnego miejsca nie zawsze jest łatwe. Świątynia leży w strefie płatnego parkowania, blisko ścisłego centrum.
W praktyce wygodniej zostawić samochód na jednym z parkingów podziemnych albo zaparkować dalej i przejść ostatni fragment trasy pieszo.
Ile czasu przeznaczyć na wizytę?
Na obejrzenie budynku z zewnątrz i krótką wizytę w środku wystarczy około 20–30 minut. Tyle czasu pozwoli spokojnie zobaczyć bryłę świątyni, ikonostas oraz najważniejsze elementy wnętrza.
Nie warto jednak kończyć spaceru zaraz po wyjściu z cerkwi. Znajduje się ona w części miasta, którą najlepiej zwiedzać pieszo.
Na przejście przez Dzielnicę Czterech Wyznań, obejrzenie czterech świątyń i krótki odpoczynek warto przeznaczyć około dwóch godzin. Zwiedzanie potrwa dłużej, gdy uda się wejść do kilku obiektów albo skorzystać z oprowadzania.
Co zobaczyć w pobliżu cerkwi?
Dzielnica Czterech Wyznań
Po wyjściu z cerkwi można ruszyć w stronę synagogi Pod Białym Bocianem, kościoła św. Antoniego oraz kościoła Opatrzności Bożej. Wszystkie te miejsca leżą blisko siebie.
Warto przejść także ulicą Włodkowica. Znajdują się przy niej restauracje, kawiarnie i zabytkowe kamienice. Wieczorem okolica staje się jednym z bardziej klimatycznych miejsc w centrum Wrocławia.
Arsenał Miejski
Kilka minut spaceru od soboru znajduje się Arsenał Miejski. Ceglany kompleks powstał w średniowieczu, a obecnie działa w nim między innymi Muzeum Militariów.
Masywne mury i wewnętrzny dziedziniec dobrze pasują do trasy prowadzącej przez historyczną część miasta.
Stare Jatki
Stare Jatki to krótka uliczka znana dziś z galerii i pracowni artystycznych. Dawniej sprzedawano tutaj mięso.
Przy wejściu stoi Pomnik Ku Czci Zwierząt Rzeźnych. Figury zwierząt przyciągają uwagę turystów i są jednym z chętniej fotografowanych miejsc w centrum.
Wrocławski Rynek
Z cerkwi można szybko dojść do Rynku, placu Solnego oraz kościoła św. Elżbiety. Dzięki temu wizytę łatwo połączyć z klasycznym zwiedzaniem Wrocławia.
Po drodze warto zwrócić uwagę na kamienice, boczne uliczki i fragmenty dawnych murów. W tej części miasta niemal na każdym kroku można znaleźć ciekawy detal architektoniczny.
Narodowe Forum Muzyki
Niedaleko znajduje się również Narodowe Forum Muzyki i rozległy plac Wolności. Nowoczesny budynek mocno różni się od gotyckiej cerkwi, ale właśnie ten kontrast dobrze pokazuje różne oblicza Wrocławia.
Plac może być dobrym miejscem na zakończenie spaceru po zachodniej części centrum.
Czy warto odwiedzić cerkiew katedralną?
Cerkiew katedralna Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy nie należy do najbardziej obleganych atrakcji Wrocławia. Właśnie dlatego warto ją zobaczyć.
Budynek łączy kilka etapów historii miasta. Najpierw był katolicką świątynią, później przez wieki służył protestantom, został zniszczony podczas wojny, a po odbudowie przekazano go społeczności prawosławnej.
Ciekawe jest także połączenie architektury z wyposażeniem wnętrza. Z zewnątrz widać gotycki kościół z czerwonej cegły. W środku znajdują się ikony, ikonostas i malowidła związane z liturgią wschodnią.
Miejsce zainteresuje osoby, które lubią mniej oczywiste zabytki, historię Wrocławia, architekturę sakralną i twórczość Jerzego Nowosielskiego. To również ważny punkt dla miłośników polskiego kina, ponieważ budynek pojawił się w filmie „Popiół i diament”.
Najważniejsze informacje
- Cerkiew znajduje się przy ul. św. Mikołaja 40 we Wrocławiu.
- Jest prawosławną katedrą diecezji wrocławsko-szczecińskiej.
- Należy do najważniejszych obiektów Dzielnicy Czterech Wyznań.
- Budynek powstał w XV wieku jako katolicki kościół św. Barbary.
- Przez ponad 400 lat służył protestantom.
- Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny otrzymał świątynię w 1963 roku.
- W środku można zobaczyć ikonostas, ikony oraz malowidła związane z Jerzym Nowosielskim.
- Możliwość wejścia do wnętrza zależy od nabożeństw, uroczystości i aktualnej sytuacji w parafii.
- Na krótką wizytę warto przeznaczyć około 20–30 minut.
- Zwiedzanie dobrze połączyć ze spacerem po Dzielnicy Czterech Wyznań.
FAQ
Gdzie znajduje się cerkiew katedralna Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy?
Cerkiew znajduje się przy ul. św. Mikołaja 40 we Wrocławiu. Leży niedaleko Rynku, placu Jana Pawła II oraz ulicy Ruskiej.
Czy wstęp do cerkwi jest płatny?
Wejście do czynnej świątyni jest zazwyczaj bezpłatne. Inne zasady mogą obowiązywać podczas koncertów, zwiedzania z przewodnikiem albo specjalnych wydarzeń.
Czy cerkiew można zwiedzać codziennie?
Nie ma pewności, że wnętrze będzie dostępne przez cały dzień. Przed wizytą najlepiej sprawdzić porządek nabożeństw lub skontaktować się z parafią.
Czy w cerkwi można robić zdjęcia?
Fotografowanie może wymagać zgody duchownego lub osoby opiekującej się świątynią. Podczas nabożeństwa lepiej nie robić zdjęć, szczególnie z użyciem lampy błyskowej.
Czy cerkiew pojawiła się w filmie „Popiół i diament”?
Tak. Andrzej Wajda nakręcił w zrujnowanym kościele św. Barbary jedną z najbardziej znanych scen filmu „Popiół i diament”. Obecnie budynek jest prawosławnym soborem.
Ile trwa zwiedzanie cerkwi?
Na obejrzenie świątyni warto przeznaczyć około 20–30 minut. Spacer po całej Dzielnicy Czterech Wyznań może zająć około dwóch godzin.
